Насыялоо иштеринин алгачкы кадамдарындагы негизги көйгөйлөрдүн чечилиши тууралуу

26 Апреля 2016

     2016-жылдын 25-мартынан бери Мамлекеттик Ипотекалык Компания “Арзан турак-жай 2015-2020” программасынын алкагында алгачкы ипотекалык насыяларды бере баштады. Насыялоо иштеринин алгачкы кадамдарындагы негизги көйгөйлөрдүн чечилиши тууралуу «Мамлекеттик Ипотекалык Компания» ААК Башкармалыгынын төрагасынын орун басары Үсөнакун уулу Нуржигит менен интервью.

     Нуржигит Үсөнакунович, “Арзан турак-жай 2015-2020” программасынын алкагында    ипотекалык  насыяларды берүүнүн алгачкы кадамдарында бүгүнкү күнгө карата кандай башкы көйгөйлөр орун алып жатат? Мамлекеттик Ипотекалык  Компаниянын иш-аракетинде кандай урунттуу учурларга көңүл бурулуп, кошумча иштер жүргүзүлөт?

     Барынан мурда, биз убакытты текке кетирбөө үчүн тизмелерди сапаттуу түзүү (оформление) ишине болгон күчүбүздү жумшайбыз. Маселен, тизмени карагандан кийин, насыя алууну каалаган айрым катышуучулардын турак-жайлары бар экендиги аныкталган учурларга жол бербөө.  Арыз менен кайрылып жаткандар үйүнүн же батиринин бар экенин көрсөтпөсө, бизди убара кылган  ушундай учурлар орун ала берет. Мына ушуга байланыштуу, тандап алуу талаптарынын бири –   катышуучунун, анын күйөсүнүн же аялынын жеке менчик турак-жайынын жок экендигинин так көрсөтүлүшү – тандоо талабынын бири, – экендигин дагы бир жолу баса белгилеп кетемин. Кайрылып жаткан жарандар 10%дан жогору суммадагы алгачкы төлөмдү төлөөлөрү тийиш, бул төлөмсүз ипотека насыясын берүү мүмкүн эмес экенин эскерте кетемин. Арыз менен кайрылуу алдында ипотекалык насыяларды алуунун шарттарына жана тандоонун талаптарына өзгөчө көңүл бурулушун дагы бир жолу суранып кетебиз. Өзүбүз тараптан тиешелүү түшүндүрүү иштерин жана жергиликтүү мамлекеттик администрациялардын,  мекеме-уюмдардын  өкүлдөрү үчүн  тизмелерди толук жана сапаттуу түзүү боюнча окутуу семинарларын өткөрүүнү улантып жатабыз.

     Нуржигит Үсөнакунович, Мамлекеттик Ипотекалык Компания 2015-жылдын декабрь айынан бери иштеп келе жатат. Ушул аз убакыт ичинде өнөктөш банктар менен иштөө сапатын канчалык денгээлде арттыра алдыңыздар?

     Өнөктөштөр менен өз ара иш алып барууну бир нукка коюу Мамлекеттик Ипотекалык  Компаниянын иш-аракетинде башкы орунду ээлейт.  Азыркы учурга алганда, алты банк менен кызматташуу тууралуу келишимге кол коюлду жана   дагы бир катар банктар менен  сүйлөшүүлөрдү жүргүзүп жатабыз. Биз натыйжалуу өз ара аракеттенүүгө багытталган  иштерди жетекчилер менен жана аткаруу денгээлиндеги кызматкерлер менен дагы жүргүзүп жатабыз. Бул жагынан алганда, бизде  айрым жылыштар бар жана бул иш күн сайын сапаттуу нукта улантылып жатат. Ошол эле учурда биз өз  өнөктөштөрүбүздөн ишти арбытууда күч аябоону күтөбүз.

     Өнөктөш банктар тарабынан катышуучуларга ипотека насыясын берүү боюнча баш тарткан учурлар барбы? Эгерде, бар болсо, мындай чечимди алар кайсы себептерден улам алып жатышат?

     Ар бир жагдайды өзүнчө алып караганда, баш тартууга негиз болгон бир катар себептер бар. Маселен, Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн “Арзан турак-жай 2015-2020” Программасынын катышуучуларын  тандап алуу тартиби тууралуу убактылуу жободо” көрсөтүлгөн тандап алуу талаптарына  ылайык келбегенге байланыштуу, катышуучу Мамлекеттик Ипотекалык Компаниянын шарттары боюнча  ипотекалык насыяны ала албай калат. Ошондой эле, катышуучу кирешелерин тактай албай калган  жана башка учурлар дагы болушу мүмкүн. Мындай  учурда Мамлекеттик Ипотекалык Компания акча каражаттарын Программанын, Ведомстволор аралык комиссия тарабынан каралган, кийинки катышуучусуна берүүнү пландаштырууга аргасыз болот.

     185 катышуучунун ичинен бул же тигил себептерден улам насыя албай калган катышуучулардын бүгүнкү күнгө үлүшү канча?

     Бул бүгүнкү күнгө эсеп боюнча 46%ды түзөт.  Бул эсепке, мисалы, башкы шаардын борбордук бөлүгүнөн  3 бөлмөлүү батир алууну каалаган катышуучулар дагы  кирет. Мында алар өз керектөөлөрү менен материалдык мүмкүнчүлүктөрүн салыштырып карашпайт. Мына ушуга байланыштуу, келечектеги катышуучулар үчүн белгилеп кетерим, Мамлекеттик Ипотекалык Компаниянын  шарттары боюнча  ипотекалык насыя алуу – материалдык себептерден улам  кыймылсыз мүлкү болбогондор үчүн эконом-класстагы  турак-жайдын ээси  болуу мүмкүнчүлүгү болуп саналат. Ошентип, көрсөтүлгөн  46%га кирген катышуучулар – булар бул же тигил себептерден улам, насыя албай калгандар жана тандап алуу талаптарына ылайык келбегендер, б.а. төлөөгө жөндөмдүү экенин тастыктай албагандар. Бирок, берилген документтерди карап чыгып, өнөктөш банктын катышуучуга анын алгачкы төлөмдү же андан аркы төлөмдөрдү төлөөгө каражаттары жетпей турганынан улам ипотекалык насыя берүүгө макул же макул эместиги тастыкталбаса, анда биз  катышуучуга кошумча каражаттары табылып калса, кайрадан тиешелүү документтерин топтоп, арыз менен кайрылууну сунуштайбыз. Же катышуучунун, мисалы,  алгачкы төлөмдүн суммасын топтоо үчүн убакыт берүү тууралуу  банкка кайрылуу мүмкундүгү да бар.

     Кредиттерди тариздөө боюнча зарыктырбай чечим кабыл алууга карызгерлердин өздөрү тарабынан бөгөт болгон кандайдыр бир тоскоолдуктар барбы?

Тилекке каршы, карызгер турак-жайды так тандай албай, убакыт көпкө кеткен же  тиешелүү документтердин тизмесин толук жыйнап-чогултууда банктарды көпкө күттүргөн учурлар болуп жатат. Мындай кырдаалда биз катышуучуларга документтерди  жыйноодо же турак-жайды тандоодо бачым аракеттенүүлөрүн маал-маалы менен айтып турууга аргасыз болобуз.  Мына ошентип,  Мамлекеттик Ипотекалык Компаниянын алдында, эң орчундуу маселе катары, элге маалыматты толук жеткирүү, болгондо да, бүт республика боюнча, ошондой эле ипотекалык каржылоонун  жаңы моделдеринин иштелип чыгуу жагындагы иштер тууралуу маалымдап турууну баса белгилеп кетебиз.

// // //